کتاب «السراج في بيان غريب القرآن»

از اسلامیکا
پرش به ناوبری پرش به جستجو

کتاب در یک نگاه

1.نام کتاب: السراج فی بيان غريب القرآن

2.نام مشهور کتاب: السراج

3.نویسنده: محمد بن عبدالعزيز بن احمد خضيری (معاصر)

4.موضوع کتاب: الفاظ قرآن، غریب القرآن (الفاظ دشوار قرآن)

5.مذهب نویسنده: سنی

6.زبان کتاب: عربی

7.ناشر: مكتبة الملك فهد الوطنية

8.دسترسی به کتاب: موجود در سایت المکتبة الشاملة الحدیثة و کتابخانه مدرسه فقاهت و نرم‌افزار المکتبة الشاملة.

معرفی نویسنده[۱]

محمد بن عبدالعزيز خضیری نویسنده و محقق قرآنی معاصر، استادیار دانشگاه ملک سعود در عربستان است. وی تحصیلات خود را از مقطع لیسانس(شریعت) تا دکترا ( قرآن و علوم قرآنی) بین سال‌های 1407 تا 1425 (هـ. . ق) در دانشگاه اسلامی محمد بن سعود ریاض گذرانده است. [۲] الرکیزة فی اصول التفسیر و الاجماع فی التفسیر از جمله کتاب‌هایی هستند که الخضیری نگاشته است.[۳]

معرفی کتاب[۴]

کتاب السراج فی بيان غريب القرآن را انتشارات مكتبة الملك فهد الوطنية عربستان در سال 1429 (هـ . ق) در یک جلد منتشر کرده است. زبان کتاب، عربی است و موضوع آن تبیین معانی واژگان دشوار قرآن (غریب القرآن) است. الخضیری در مقدمه کتاب خویش پس از نقل دیدگاه راغب اصفهانی در مورد ضرورتِ دانستن معانی واژگان قرآن، کتاب خود را در همین راستا دانسته است. او در ادامه می‌افزاید مطالب کتابش را از آثار تفسیری و کتاب‌های لغت بدون پیچیدگی عبارات جمع‌آوری کرده است.‏[۵]

محتوای کتاب[۶]

الخضیری پس از نگارش مقدمه‌ای در مورد اهمیت علم لغت قرآن، ساختار کتاب خود را بر اساس مصحف کنونی تنظیم کرده است.‏[۷] وی هر صفحه کتاب را به سه بخش تقسیم کرده است: بخشی برای شماره آیه، قسمتی برای واژگان و ستون پایانی برای ترجمه واژگان. مؤلف پیش از ورود به مباحث اصلی خود، در مورد تعداد آیات و مکان نزول سوره مورد بحثِ خویش، آماری کوتاه ارائه می‌دهد؛ مثلاً در آغاز سوره بقره، تعداد آیاتش را 286 آیه و آن را مدنی می‌داند.‏[۸] وی واژگان قرآن را برای تبیین معانی آن بر اساس شماره‌گذاری در هر سوره ترتیب داده و در عباراتی کوتاه به تبیین معانی آن الفاظ پرداخته است ، به‌گونه‌ای که به‌ندرت توضیحاتش بیش از یک خط می‌شود. او گاه برای توضیح مطالب خود به دیگر آیات قرآن نیز استناد جسته‏[۹] و گاهی هم برای بخشی از آیه، مصداق ذکر کرده است.‏[۱۰] الخضیری در پایان کتابش با نگارش خاتمه‌ای مربوط به زمان اتمام کتاب و فهرست‌بندی، مطالبش را به پایان رسانده است.

دسترسی به کتاب

متن این کتاب در سایت‌های المکتبة الشاملة الحدیثة (کتاب السراج) و کتابخانه مدرسه فقاهت (کتاب السراج) و نرم‌افزار المکتبة الشاملة در دسترس است.

مستندات

مستند 1

سایت دکتور الخضیری، السیرة الذاتیة: «الأستاذ المساعد بقسم الدراسات القرآنية بجامعة الملك سعود، ورئيس مجلس إدارة مركز معاهد للاستشارات. حصل على البكالوريوس من كلية الشريعة بجامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية بالرياض عام 1407 ه ثم حصل على الماجستير من قسم القرآن وعلومه بكلية أصول الدين بجامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية بالرياض عام 1416 هـ . ثم حصل على الدكتوراة من قسم القرآن وعلومه بكلية أصول الدين بجامعة الإمام محمد بن سعود الإسلامية بالرياض عام 1425 هـ .» سایت دکتور الخضیری، کتب و ابحاث: «وقفات مع آيات الجهاد، المناظرة العجيبة، السراج في بيان غريب القرآن، الركيزة في أصول التفسير، الإجماع في التفسير، خطر التطير والتشاؤم.»

مستند 2

السراج، ص 5-6: «قَالَ الرَّاغِبُ الأَصْفَهَانِيُّ: «أَوَّلُ مَا يُحْتَاجُ أَنْ يُشْتَغَلَ بِهِ مِنْ عُلُومِ الْقُرْآنِ: الْعُلُومُ اللَّفْظِيَّةُ، وَمِنَ الْعُلُومِ اللَّفْظِيَّةِ: تَحْقِيقُ الأَلْفَاظِ الْمُفْرَدَةِ؛ فَتَحْصِيلُ مَعَانِي مُفْرَدَاتِ أَلْفَاظِ الْقُرْآنِ فِي كَوْنِهِ مِنْ أَوَائِلِ الْمُعَاوِنِ لِمَنْ يُرِيدُ أَنْ يُدْرِكَ مَعَانِيَهُ؛ كَتَحْصِيلِ اللَّبِنِ (جَمْعِ: لَبِنَةٍ) فِي كَوْنِهِ مِنْ أَوَّلِ الْمُعَاوِنِ فِي بِنَاءِ مَا يُرِيدُ أَنْ يَبْنِيَهُ، وَلَيْسَ ذَلِكَ نَافِعًا فِي عِلْمِ الْقُرْآنِ فَقَطْ، بَلْ هُوَ نَافِعٌ فِي كُلِّ عِلْم مِنْ عُلُومِ الشَّرْعِ وَلأَجْلِ ذَلِكَ جَمَعْتُ هَذَا الْكِتَابَ؛ لِيَكُونَ تَذْكِرَةً لِمَنْ يُرِيدُ مَعْرِفَةَ مَعَانِي غَرِيبِ أَلْفَاظِ الْقُرْآنِ، وَقَدْ جَمَعْتُهُ مِنْ كُتُبِ التَّفْسِيرِ، وَكُتُبِ غَرِيبِ الْقُرْآنِ الْقَدِيمَةِ وَالْمُعَاصِرَةِ، وَسَهَّلْتُ الْعِبَارَةَ، وَحَاوَلْتُ صِيَاغَةَ الأَقْوَالِ الْمُخْتَلِفَةِ فِي عِبَارَةٍ وَاحِدَةٍ جَامِعَةٍ مَتَى كَانَ ذَلِكَ مُمْكِنًا، وَإِلَّا لَجَاتُ إِلَى التَّرْجِيحِ، وَسَمَّيْتُهُ: «السِّرَاجُ فِي بَيَانِ غَرِيبِ القُرْآنِ»، وَاللهَ أَسْأَلُ أَنْ يَنْفَعَ بِهِ، وَأَنْ يَجْعَلَهُ خَالِصًا لِوَجْهِهِ الْكَرِيمِ.»

مستند 3

السراج، ص 5: «المُقَدِّمَةالحَمْدُ للهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ، وَآلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنْ سَارَ عَلَى مَنْهَجِهِ إِلَى يَوْمِ الدِّينِ، أَمَّا بَعْدُ؛لَا يَخْفَى أَنَّ المَعْرِفَةَ بِالأَلْفَاظِ الْمُفْرَدَةِ هِيَ الْخطوَةُ الأُولَى فِي فَهْمِ الكَلَامِ؛ فَمَنْ لَمْ يَتَبَيَّنْ مَعْنَى الأَلْفَاظِ المُفْرَدَةِ مِنَ الْقُرْآنِ أُغْلِقَ عَلَيْهِ بَابُ التَّدَبُّرِ، وَأَشْكَلَ عَلَيْهِ فَهْمُ الْجُمْلَةِ، وَخَفِيَ عَنْهُ نَظْمُ الآيَاتِ وَالسُّورَةِ، وَلَوْ كَانَ الضَّرَرُ عَدَمَ الْفَهْمِ لَكَانَ يَسِيرًا، وَلَكِنَّهُ أَكْثَرُ وَأَفْظَعُ؛ حَيْثُ يُتَوَهَّمُ اللَّفْظُ ضِدَّ مَا أُرِيدَ بِهِ، فَيُذْهَبُ إِلَى خِلَافِ الجِهَةِ الْمَقْصُودَةِ.» السراج، ص 8: «ترتيبها 2 ... سُورَةُ البَقَرَة ... آياتها 286 مدنية» السراج، ص 240: «{الْمُسَبِّحِينَ} ... العَابِدِينَ الذَّاكِرِينَ، الَّذِينَ يَقُولُ أَحَدُهُم - إِذَا وَقَعَ فِي كُرْبَةٍ -: {لَّا إِلَهَ إِلَّا أَنتَ سُبْحَانَكَ إِنِّي كُنتُ مِنَ الظَّالِمِينَ} [الأنبياء: 87].»

السراج، ص 285: «{وَشَهِدَ شَاهِدٌ} ... كَعَبْدِ اللهِ بْنِ سَلَامٍ-.»

منابع

کتاب / مقاله

‏‫خضیری، محمد بن عبدالعزیز. (۱۴۲۹). السراج فی بيان غريب القرآن (ج ۱–1). ریاض: مكتبة الملک فهد الوطنية.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

سایت

1.lib.efatwa.ir، کتاب السراج، تاریخ مراجعه: 26 آذر 1398.

2.al-maktaba.org، کتاب السراج، تاریخ مراجعه: 26 آذر 1398.

3.alkhaderi.com، «السیرة الذاتیة» و «کتب و ابحاث»، تاریخ مراجعه، 26 آذر 1398.


منابع

  1. ر.ک. مستند 1
  2. سایت دکتور الخضیری، السیرة الذاتیة
  3. سایت دکتور الخضیری، کتب و ابحاث
  4. ر.ک. مستند 2
  5. السراج، خضیری، ص 5-6
  6. ر.ک. مستند 3
  7. السراج، خضیری، ص 5
  8. السراج، خضیری، ص 8
  9. برای نمونه ر.ک. السراج، خضیری، ص 240
  10. برای نمونه ر.ک. السراج، خضیری، ص 285