سبب نزول آیه 109 سوره توبه
Ø¢ÛÙ Ù Ø±Ø¨ÙØ· ب٠سبب ÙØ²ÙÙ
«أ٠ÙÙÙ ÙÙÙ Ø£ÙØ³ÙÙØ³Ù بÙÙÙÙØ§ÙÙÙÙâ Ø¹ÙÙÙÙâ ØªÙÙÙÙÙÙâ Ù ÙÙ٠اÙÙÙÙÙÙ ÙÙ Ø±ÙØ¶ÙÙÙØ§ÙÙ Ø®ÙÙØ±Ù Ø£ÙÙ Ù ÙÙÙÙ Ø£ÙØ³ÙÙØ³Ù بÙÙÙÙØ§ÙÙÙ٠عÙÙÙÙâ Ø´ÙÙÙØ§ Ø¬ÙØ±ÙÙÙ ÙÙØ§Ø±Ù ÙÙØ§ÙÙÙØ§Ø±Ù بÙÙÙ ÙÙÙ ÙÙØ§Ø±Ù جÙÙÙÙÙÙÙ Ù Ù٠اÙÙÙÙÙÙ ÙÙØ§ ÙÙÙØ¯Ù٠اÙÙÙÙÙÙÙ Ù Ø§ÙØ¸ÙÙØ§ÙÙÙ ÙÙââ» (Ø§ÙØªÙØ¨ÙØ 109) (Ø¢ÙØ§ ÙØ³ÙÂÙ٠بÙÙØ§Ø¯ [ÙØ§Ø±] Ø®ÙØ¯ را بر پاÙ٠تÙÙØ§ ٠خشÙÙØ¯Ù خدا ÙÙØ§Ø¯Ù Ø¨ÙØªØ± است ÙØ§ ÙØ³ÙÂÙÙ Ø¨ÙØ§Ù Ø®ÙØ¯ را بر ÙØ¨ پرتگاÙ٠٠شر٠ب٠سÙÙØ· Ù¾ÙâØ±ÙØ²Ù ÙØ±Ø¯Ù ٠با آ٠در آتش Ø¯ÙØ²Ø® ÙØ±Ù Ù ÙâØ§ÙØªØ¯Ø ٠خدا گرÙÙ Ø¨ÙØ¯Ø§Ø¯Ú¯Ø±Ø§Ù را ÙØ¯Ø§Ùت ÙÙ ÙâÙÙØ¯.)[Û±]
Ø®ÙØ§ØµÙ سبب ÙØ²ÙÙ
Ø¨Ø±Ø§Û Ø¢ÛÙ 109 Ø³ÙØ±Ù ØªÙØ¨Ù ÛÚ© سبب ÙØ²Ù٠ذکر شد٠است: ÙÙگا٠ÛÂÚ©Ù Ù ÙØ§ÙÙØ§Ù از Ù¾ÛØ§Ù بر (صÙÙØ§Øª اÙÙÙ Ù Ø³ÙØ§Ù ٠عÙÛÙ) Ø®ÙØ§Ø³ØªÙد تا در ٠سجد ضرار ØØ§Ø¶Ø± Ø´ÙØ¯ ٠در Ø¢ÙØ¬Ø§ Ù٠از برپا Ú©ÙØ¯Ø خداÙÙØ¯ Ø¢ÛÙ 109 Ø³ÙØ±Ù ØªÙØ¨Ù را ÙØ§Ø²Ù ÙØ±Ù ÙØ¯. ٠سجد ÙØ¨Ø§ را Ø¨Ù Ø¨ÙØ§ÛÛ Ø¨Ø± اساس تÙÙØ§ ØªÙØµÛ٠کرد ٠٠سجد ضرار را Ø¨ÙØ§ÛÛ Ø¨Ø± پاÛÙ ÙØ±Ø²Ø§Ù ک٠در ÙØ¨Ù پرتگاÙÛ Ø³Ø§Ø®ØªÙ Ø´Ø¯Ù Ù Ø³Ø±Ø§ÙØ¬Ø§Ù در آتش جÙÙÙ ÙØ±Ù Ø®ÙØ§Ùد Ø±ÛØ®Øª ٠با اÛÙ Ù ÙØ§Ûس٠از ØØ¶Ùر در ٠سجد ضرار ÙÙÛ Ú©Ø±Ø¯.
Ø±ÙØ§Ûت اÛ٠سبب ÙØ²ÙÙ Ø§Ø²ÙØØ§Ø¸ Ø³ÙØ¯Û ضعÛÙ Ø¯Ø§ÙØ³ØªÙ شد٠است Ù Ø§Ø²Ø¬ÙØª Ù ØØªÙا با Ù Ø¹ÙØ§Û Ø¢ÛÙ ÛØ§Ø¯Ø´Ø¯Ù سازگار است. اکثر Ù ÙØ³Ø±Ø§ÙØ Ù Ø§Ø¬Ø±Ø§ را بÙÂØ¹ÙÙØ§Ù سبب ÙØ²Ù٠آÛÙ ÙÙÙ ÙکردÙÂØ§Ùد. Ø¨ÙØ§Ø¨Ø±Ø§ÛÙ Ø§ØØªÙ Ø§Ù Ú©Ù Û ÙØ³Øª Ú©Ù Ø¯Ø§Ø³ØªØ§Ù ÛØ§Ø¯Ø´Ø¯Ù ز٠ÛÙÙâØ³Ø§Ø² ÙØ²Ù٠آÛ٠باشد.
Ø¨Ø±Ø±Ø³Û ØªÙØµÛÙÛ Ø³Ø¨Ø¨ ÙØ²ÙÙ
سبب ÙØ²ÙÙ (Ø¯Ø±Ø®ÙØ§Ø³Øª Ù ÙØ§ÙÙØ§Ù از Ù¾ÛØ§Ù بر Ø¨Ø±Ø§Û Ù٠ازگزارد٠در ٠سجد ضرار)(ر.Ú©. Ù Ø³ØªÙØ¯ 1)
Ø¨ÙØ§ بر ÛÚ© گزارش (بÙÛ Ø¹Ù Ø±Ù Ø¨Ù Ø¹Ù٠٠سجد ÙØ¨Ø§ را ساخت Ù Ù ÙØ§ÙÙØ§Ù از رÙÛ ØØ³Ø§Ø¯Øª ٠سجد دÛÚ¯Ø±Û Ø³Ø§Ø®ØªÙØ¯. Ø¢ÙØ§Ù در Ø¸Ø§ÙØ± آ٠٠سجد را Ø¨Ø±Ø§Û Ù Ø¹ÙÙÙØ§Ù Ù ÛØ§ شبâÙØ§Û سرد ÛØ§ باراÙÛ Ø³Ø§Ø®ØªÙ Ø¨ÙØ¯Ùد.)[Û²] بعد از ات٠ا٠ساخت ٠سجد (ضرار) Ø³Ø§Ø²ÙØ¯Ú¯Ø§Ù از رسÙ٠خدا (صÙÙØ§Øª اÙÙÙ Ù Ø³ÙØ§Ù ٠عÙÛÙ) Ø§Ø¬Ø§Ø²Ù Ú¯Ø±ÙØªÙد ک٠در آ٠٠سجد Ù٠از Ø¨Ø®ÙØ§ÙÙØ¯. اÙ٠٠سجد ÙØ¨Ø§ Ø¨Ù Ù¾ÛØ§Ù بر Ø§Ú©Ø±Ù Ú¯ÙØªÙد: Ø§Û Ø±Ø³Ù٠خدا Ø¯ÙØ³Øª دارÛ٠ب٠٠سجد ٠ا Ø¨ÛØ§ÛÛ Ù Ø¯Ø± Ø¢ÙØ¬Ø§ Ù٠از Ø¨Ø®ÙØ§ÙÛ ØªØ§ ب٠ش٠ا Ø§ÙØªØ¯Ø§ Ú©ÙÛÙ . Ù¾ÛØ§Ù بر با ØªØ¹Ø¯Ø§Ø¯Û Ø§Ø² Ø§ØµØØ§Ø¨ بÙÂØ³ÙÛ Ù Ø³Ø¬Ø¯ ÙØ¨Ø§ ØØ±Ú©Øª کرد. خبر Ø¨Ù Ú¯ÙØ´ Ù ÙØ§ÙÙØ§Ù Ø±Ø³ÛØ¯Ø پس Ø¨Ù Ø§Ø³ØªÙØ¨Ø§Ù Ù¾ÛØ§Ù بر (صÙÙØ§Øª اÙÙÙ Ù Ø³ÙØ§Ù ٠عÙÛÙ) Ø¢Ù Ø¯ÙØ¯ [Ù Ø®ÙØ§Ø³ØªÙد ا٠را ب٠٠سجد Ø®ÙØ¯ (ضرار) Ø¨Ø¨Ø±ÙØ¯]. در Ù ÛØ§Ù٠را٠جبرئÛ٠آÛÙ 109 Ø³ÙØ±Ù ØªÙØ¨Ù را بر Ù¾ÛØ§Ù بر ÙØ§Ø²Ù کرد.â[Û³] خداÙÙØ¯ در اÛ٠آÛ٠٠سجد ÙØ¨Ø§ را Ø¨ÙØ§ÛÛ ØªÙØµÛ٠کرد٠ک٠بر اساس تÙÙØ§Û اÙÙÛ Ù Ø±Ø¶Ø§ÛØª Ù¾Ø±ÙØ±Ø¯Ú¯Ø§Ø± پاÛÙâØ±ÛØ²Û Ø´Ø¯Ù Ø§Ø³ØªØ Ø³Ù¾Ø³ Ø¢ÙÂØ±Ø§ با ٠سجد ضرار Ù ÙØ§Ûس٠کرد ٠آÙÂØ±Ø§ ساخت٠شد٠بر ÙØ¨Ù پرتگاÙÛ ÙØµÙ کرد ک٠در آتش جÙÙÙ ÙØ±Ù Ø®ÙØ§Ùد Ø±ÛØ®Øª.
٠صدر سبب ÙØ²ÙÙ
ØªÙØ³Ûر Ù ÙØ§ØªÙ (Ø²ÛØ¯ÛØ ÙØ±Ù 2Ø ØªÙØ³Ûر Ø±ÙØ§ÛÛ)
Ø¨Ø±Ø±Ø³Û Ø³Ø¨Ø¨ ÙØ²ÙÙ(ر.Ú©. Ù Ø³ØªÙØ¯ 2)
اÛ٠سبب ÙØ²Ù٠را تÙÙØ§ Ù ÙØ§ØªÙ ÙÙÙ Ú©Ø±Ø¯Ù Ú©Ù Ø·Ø¨Ù ÙØ¸Ø± عدÙÂØ§Û ÙÙ ÚÙÙ Ø§Ø¨Ù ØØ¬Ø± ضعÛ٠است.â[Û´] Ø±ÙØ§Ûت با Ù ØØªÙØ§Û Ø¢Û٠سازگار است. Ù ÙØ³Ø±Ø§ÙÛ ÙÙ ÚÙÙ Ø·Ø¨Ø±Ø³ÛØ Ø´ÙکاÙÛ Ù Ø·Ø¨Ø§Ø·Ø¨Ø§ÛÛ Ø¢ÙÂØ±Ø§ بدÙÙ Ø¨Ø±Ø±Ø³Û Ø§Ø³ÙØ§Ø¯Ø´Ø ذÛ٠آÛÙ ÛØ§Ø¯Ø´Ø¯Ù ÙÙ٠کردÙâØ§ÙØ¯.â[Ûµ] Ø§ØºÙØ¨ Ù ÙØ³Ø±Ø§Ù ÙÙ ÚÙÙ Ø·Ø¨Ø±ÛØ Ø·ÙØ³ÛØ Ø§Ø¨Ù Ø¹Ø·ÛÙØ Ø¢ÙÙØ³ÛØ ÙØ§Ø³Ù Û Ù Ø§Ø¨Ù Ø¹Ø§Ø´ÙØ± Ø¢ÙÂØ±Ø§ ÙÙÙ ÙکردÙâØ§ÙØ¯.â¬
با ØªÙØ¬Ù ب٠آÙÚÙ Ú¯ÙØªÙ Ø´Ø¯Ø Ø§ØØªÙ Ø§Ù Ú©Ù Û ÙØ³Øª Ú©Ù Ù Ø§Ø¬Ø±Ø§Û Ú¯ÙØªÙâØ´Ø¯Ù Ø³Ø¨Ø¨ ÙØ²Ù٠آÛÙ 109 Ø³ÙØ±Ù ØªÙØ¨Ù باشد.
Ù Ø³ØªÙØ¯Ø§Øª
Ù Ø³ØªÙØ¯ 1
ØªÙØ³Ùر Ù ÙØ§ØªÙ ب٠سÙÙÙ Ø§ÙØ ج â2Ø Øµ 198 - 197: «ÙÙ٠ا ÙØ±Øº اÙÙÙÙ Ù Ù Ø¨ÙØ§Ø¡ اÙ٠سجد استأذÙÙØ§ اÙÙØ¨Ù- صÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ - Ù٠اÙÙÙØ§Ù Ù٠ذÙ٠اÙÙ Ø³Ø¬Ø¯Ø Ù Ø¬Ø§Ø¡ Ø£Ù٠٠سجد ÙØ¨Ø§Ø¡. ÙÙØ§ÙÙØ§: ÙØ§ رسÙ٠اÙÙÙÙØ Ø¥ÙØ§ ÙØØ¨ Ø£Ù ØªØ£ØªÙ Ù Ø³Ø¬Ø¯ÙØ§ ÙØªØµÙÙ ÙÙÙ ØØªÙ ÙÙØªØ¯Ù Ø¨ØµÙØ§ØªÙ Ù٠ش٠رسÙ٠اÙÙÙÙ- صÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ - ÙÙ ÙÙØ± Ù Ù Ø£ØµØØ§Ø¨Ù Ù ÙÙ ÙØ±Ùد ٠سجد ÙØ¨Ø§Ø¡ ÙØ¨Ùغ ذÙ٠اÙÙ ÙØ§ÙÙÙÙ ÙØ®Ø±Ø¬Ùا ÙØªÙÙÙÙÙ ÙÙ٠ا Ø¨ÙØº اÙÙ ÙØªØµÙ ÙØ²Ù جبرÙÙ Ø¨ÙØ°Ù Ø§ÙØ¢ÙØ© Ø£Ù ÙÙÙ ÙÙÙ Ø£ÙØ³ÙÙØ³Ù بÙÙÙÙØ§ÙÙÙ٠عÙÙÙâ ØªÙÙÙÙÙâ Ù ÙÙ٠اÙÙÙÙÙÙ ÙÙ Ø±ÙØ¶ÙÙØ§ÙÙ Ø®ÙÙÙØ±Ù ÙØ¹Ù٠أÙ٠٠سجد ÙØ¨Ø§Ø¡ Ø£ÙÙ Ù Ù ÙÙÙ Ø£ÙØ³ÙÙØ³Ù بÙÙÙÙØ§ÙÙÙ٠عÙÙÙâ Ø´ÙÙØ§ Ø¬ÙØ±ÙÙÙ ÙÙ٠ا ÙØ§ÙÙØ§ Ø¬Ø±Ù ÙØ¸Ø± اÙÙØ¨Ù- صÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ - Ø¥Ù٠اÙ٠سجد Â«ØØªÙ تÙÙØ±Â» ÙÙ Ø§ÙØ³Ø§Ø¨Ø¹Ø© ÙÙØ§Ø¯ ÙØºØ´Ù عÙ٠اÙÙØ¨Ù- صÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ - ٠أسرع Ø§ÙØ±Ø¬Ùع Ø¥ÙÙ Ù ÙØ¶Ø¹Ùâ.»
Ù Ø³ØªÙØ¯ 2
Ø§ÙØ¹Ø¬Ø§Ø¨ ÙÙ Ø¨ÙØ§Ù Ø§ÙØ§Ø³Ø¨Ø§Ø¨Ø ج 1Ø Øµ 127: «٠٠ÙÙØ§ ØªÙØ³Ùر Ù ÙØ§ØªÙ ب٠سÙÙ٠ا٠ÙÙØ¯ ÙØ³Ø¨Ù٠إÙ٠اÙÙØ°Ø¨ ÙÙØ§Ù Ø§ÙØ´Ø§ÙØ¹Ù Ù ÙØ§ØªÙ ÙØ§ØªÙ٠اÙÙ٠تعاÙ٠٠إÙ٠ا ÙØ§Ù Ø§ÙØ´Ø§Ùع٠ÙÙ٠ذÙÙ ÙØ£ÙÙ Ø§Ø´ØªÙØ± عÙ٠اÙÙÙÙ Ø¨Ø§ÙØªØ¬Ø³Ù٠».
٠ج٠ع Ø§ÙØ¨Ùا٠ÙÙ ØªÙØ³Ùر اÙÙØ±Ø¢ÙØ Ø¬ â5Ø Øµ 109: Â«ÙØ§Ù اÙÙ ÙØ³Ø±Ù٠أ٠بÙ٠ع٠ر٠ب٠عÙÙ Ø§ØªØ®Ø°ÙØ§ ٠سجد ÙØ¨Ø§ Ù Ø¨Ø¹Ø«ÙØ§ Ø¥Ù٠رسÙ٠اÙÙ٠ص Ø£Ù ÙØ£ØªÙÙÙ ÙØ£ØªØ§Ù٠٠صÙÙ ÙÙÙ ÙØØ³Ø¯Ù٠ج٠اعة ٠٠اÙÙ ÙØ§ÙÙÙ٠٠٠بÙ٠غÙ٠ب٠عÙÙ ÙÙØ§ÙÙØ§ ÙØ¨Ù٠٠سجدا ÙÙØµÙÙ ÙÙÙ Ù ÙØ§ ÙØØ¶Ø± ج٠اعة Ù ØÙ د Ù ÙØ§ÙÙØ§ اثÙ٠عشر Ø±Ø¬ÙØ§ Ù ÙÙ٠خ٠سة عشر Ø±Ø¬ÙØ§ Ù ÙÙÙ Ø«Ø¹ÙØ¨Ø© Ø¨Ù ØØ§Ø·Ø¨ ٠٠عتب Ø¨Ù ÙØ´Ùر Ù ÙØ¨ØªÙ Ø¨Ù Ø§ÙØØ±Ø« ÙØ¨ÙÙØ§ ٠سجدا Ø¥ÙÙ Ø¬ÙØ¨ ٠سجد ÙØ¨Ø§ ÙÙ٠ا ÙØ±ØºÙا Ù ÙÙ Ø£ØªÙØ§ رسÙ٠اÙÙ٠ص Ù ÙÙ ÙØªØ¬Ùز Ø¥Ù٠تبÙÙ ÙÙØ§ÙÙØ§ ÙØ§ رسÙ٠اÙÙÙ Ø£ÙØ§ ÙØ¯ بÙÙÙØ§ ٠سجدا ÙØ°Ù Ø§ÙØ¹ÙØ© Ù Ø§ÙØØ§Ø¬Ø© ٠اÙÙÙÙØ© اÙÙ Ø·ÙØ±Ø© ٠اÙÙÙÙØ© Ø§ÙØ´Ø§ØªÙØ© Ù Ø£ÙØ§ ÙØØ¨ أ٠تأتÙÙØ§ ÙØªØµÙÙ ÙÙÙ ÙÙØ§ Ù ØªØ¯Ø¹Ù Ø¨Ø§ÙØ¨Ø±ÙØ© ÙÙØ§Ù ص Ø¥Ù٠عÙÙ Ø¬ÙØ§Ø Ø³ÙØ± Ù ÙÙ ÙØ¯Ù ÙØ§ أتÙÙØ§Ù٠إ٠شاء اÙÙÙ ÙØµÙÙÙØ§ ÙÙÙ ÙÙÙ ÙÙ٠ا Ø§ÙØµØ±Ù رسÙ٠اÙÙ٠٠٠تبÙÙ ÙØ²Ùت عÙÙÙ Ø§ÙØ¢ÙØ© Ù٠شأ٠اÙ٠سجد.»
ÙØªØ اÙÙØ¯ÙØ±Ø Ø¬ â2Ø Øµ 461: «٠أخرج Ø§Ø¨Ù Ø¥Ø³ØØ§Ù ٠اب٠٠ردÙÙ٠عÙÙ Ø£ÙØ¶Ø§ ÙØ§Ù: دعا رسÙ٠اÙÙÙ٠صÙÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ٠٠اÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØ¯Ø®Ø´Ù Ø ÙÙØ§Ù ٠اÙÙ ÙØ¹Ø§ØµÙ : Ø£ÙØ¸Ø±ÙÙ ØØªÙ أخرج Ø¥ÙÙÙ Ø¨ÙØ§Ø± ٠٠أÙÙÙØ ÙØ¯Ø®Ù عÙ٠أÙÙÙ ÙØ£Ø®Ø° Ø³Ø¹ÙØ§Øª Ù Ù ÙØ§Ø± Ø«Ù Ø®Ø±Ø¬ÙØ§ ÙØ´ØªØ¯ÙÙÙ ØØªÙ دخÙÙØ§ اÙ٠سجد Ù ÙÙ٠أÙÙÙ ÙØØ±ÙÙÙ Ù ÙØ¯Ù ÙÙØ ٠خرج Ø£ÙÙÙ ÙØªÙرÙÙÙØ§ عÙÙØ ÙØ£Ùز٠اÙÙÙÙ ÙØ°Ù Ø§ÙØ¢ÙØ©. Ù ÙØ¹Ù ÙÙ ÙØ°Ù Ø§ÙØ±ÙØ§ÙØ© ØØ°Ùا بÙÙ ÙÙÙ٠صÙÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙÙ : دعا رسÙ٠اÙÙÙ٠٠اÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØ¯Ø®Ø´Ù ٠بÙÙ ÙÙÙÙ ÙÙØ§Ù ٠اÙÙ ÙØ¹Ø§ØµÙ Ø Ù ÙØ¨Ù٠ذÙ٠٠ا أخرج Ø§Ø¨Ù Ø¥Ø³ØØ§Ù ٠اب٠٠ردÙÙ٠ع٠أب٠رÙÙ ÙÙØ«ÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØØµÙÙ Ø§ÙØºÙØ§Ø±ÙØ Ù ÙØ§Ù Ù Ù Ø§ÙØµØØ§Ø¨Ø© Ø§ÙØ°ÙÙ Ø¨Ø§ÙØ¹Ùا ØªØØª Ø§ÙØ´Ø¬Ø±Ø© ÙØ§Ù: Ø£ÙØ¨Ù رسÙ٠اÙÙÙ٠صÙÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙÙ ØØªÙ ÙØ²Ù Ø¨Ø°Ù Ø£ÙØ§Ù: Ø¨ÙØ¯ بÙÙ٠٠بÙ٠اÙ٠دÙÙØ© ساعة Ù Ù ÙÙØ§Ø±Ø Ù ÙØ§Ù Ø£ØµØØ§Ø¨ ٠سجد Ø§ÙØ¶Ø±Ø§Ø± ÙØ¯ ÙØ§ÙÙØ§ أتÙÙ Ù ÙÙ ÙØªØ¬Ùز Ø¥Ù٠تبÙÙØ ÙÙØ§ÙÙØ§: ÙØ§ رسÙ٠اÙÙÙÙ! Ø¥ÙØ§ بÙÙÙØ§ ٠سجدا ÙØ°Ù Ø§ÙØ¹ÙØ© Ù Ø§ÙØØ§Ø¬Ø© ٠اÙÙÙÙØ© Ø§ÙØ´Ø§ØªÙØ© ٠اÙÙÙÙØ© اÙÙ Ø·ÙØ±Ø©Ø Ù Ø¥ÙØ§ ÙØØ¨Ù Ø£Ù ØªØ£ØªÙÙØ§ ÙØªØµÙÙ ÙÙØ§ ÙÙÙØ ÙØ§Ù: Ø¥Ù٠عÙÙ Ø¬ÙØ§Ø Ø³ÙØ±Ø Ù ÙÙ ÙØ¯Ù ÙØ§ إ٠شاء اÙÙÙ٠أتÙÙØ§ÙÙ ÙØµÙÙÙØ§ ÙÙÙ ÙÙÙØ ÙÙ٠ا ÙØ²Ù Ø¨Ø°Ù Ø£ÙØ§Ù أتا٠خبر اÙÙ Ø³Ø¬Ø¯Ø ÙØ¯Ø¹Ø§ رسÙ٠اÙÙÙ٠صÙÙ٠اÙÙÙ٠عÙÙ٠٠سÙÙ٠٠اÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØ¯Ø®Ø´Ù - أخا بÙ٠ساÙ٠ب٠عÙÙ- ٠٠ع٠اب٠عدÙÙØ ٠أخا٠عاص٠ب٠عدÙÙ Ø£ØØ¯ بÙÙ Ø§ÙØ¹Ø¬ÙØ§ÙØ ÙÙØ§Ù: Â«Ø§ÙØ·ÙÙØ§ Ø¥ÙÙ ÙØ°Ø§ اÙ٠سجد Ø§ÙØ¸Ø§Ù٠أÙÙÙ ÙÙØ¯Ù Ø§Ù Ù ØØ±ÙÙØ§ÙØ ÙØ®Ø±Ø¬Ø§ Ø³Ø±ÙØ¹ÙÙ ØØªÙ Ø£ØªÙØ§ بÙ٠ساÙ٠ب٠عÙÙØ Ù ÙÙ Ø±ÙØ· ٠اÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØ¯Ø®Ø´Ù Ø ÙÙØ§Ù ٠اÙÙ Ù٠عÙ: Ø£ÙØ¸Ø±ÙÙ ØØªÙ أخرج Ø¥ÙÙÙØ ÙØ¯Ø®Ù Ø¥Ù٠أÙÙÙ ÙØ£Ø®Ø° Ø³Ø¹ÙØ§ ٠٠اÙÙØ®Ù ÙØ£Ø´Ø¹Ù ÙÙÙ ÙØ§Ø±Ø§Ø ث٠خرجا ÙØ´ØªØ¯Ø§ÙØ Ù ÙÙ٠أÙÙÙ ÙØØ±ÙØ§Ù Ù ÙØ¯Ù Ø§Ù Ù ØªÙØ±ÙÙØ§ عÙÙØ Ù ÙØ²Ù ÙÙÙ٠٠٠اÙÙØ±Ø¢Ù ٠ا ÙØ²Ù: Ù٠اÙÙÙØ°ÙÙÙ٠اتÙÙØ®ÙذÙÙØ§ Ù ÙØ³ÙØ¬ÙØ¯Ø§Ù Ø¶ÙØ±Ø§Ø±Ø§Ù ÙÙ ÙÙÙÙØ±Ø§Ù Ø¥Ù٠آخر اÙÙØµÙØ©.»
اÙÙ ÙØ²Ø§Ù ÙÙ ØªÙØ³Ùر اÙÙØ±Ø¢ÙØ Ø¬ â9Ø Øµ 392 - 391: «Ù٠اÙÙ Ø¬Ù Ø¹Ø ÙØ§Ù اÙÙ ÙØ³Ø±ÙÙ: إ٠بÙ٠ع٠ر٠ب٠عÙÙ Ø§ØªØ®Ø°ÙØ§ ٠سجد ÙØ¨Ø§Ø Ù Ø¨Ø¹Ø«ÙØ§ Ø¥Ù٠رسÙ٠اÙÙ٠ص Ø£Ù ÙØ£ØªÙÙÙ ÙØ£ØªØ§Ù٠٠صÙÙ ÙÙÙ- ÙØØ³Ø¯Ù٠ج٠اعة ٠٠اÙÙ ÙØ§ÙÙÙ٠٠٠بÙ٠غÙ٠ب٠عÙÙ- ÙÙØ§ÙÙØ§: ÙØ¨Ù٠٠سجدا ÙÙØµÙÙ ÙÙÙ Ù ÙØ§ ÙØØ¶Ø± ج٠اعة Ù ØÙ Ø¯Ø Ù ÙØ§ÙÙØ§ اثÙ٠عشر Ø±Ø¬ÙØ§Ø Ù ÙÙÙ: خ٠سة عشر Ø±Ø¬ÙØ§Ø Ù ÙÙÙ : Ø«Ø¹ÙØ¨Ø© Ø¨Ù ØØ§Ø·Ø¨ ٠٠عتب Ø¨Ù ÙØ´Ùر- Ù ÙØ¨ØªÙ Ø¨Ù Ø§ÙØØ§Ø±Ø« ÙØ¨ÙÙØ§ ٠سجدا Ø¥ÙÙ Ø¬ÙØ¨ ٠سجد ÙØ¨Ø§-.
ÙÙ٠ا بÙÙÙ Ø£ØªÙØ§ رسÙ٠اÙÙ٠ص Ù ÙÙ ÙØªØ¬Ùز Ø¥Ù٠تبÙÙ- ÙÙØ§ÙÙØ§: ÙØ§ رسÙ٠اÙÙÙ Ø¥ÙØ§ ÙØ¯ بÙÙÙØ§ ٠سجدا- ÙØ°Ù Ø§ÙØ¹ÙØ© Ù Ø§ÙØØ§Ø¬Ø© ٠اÙÙÙÙØ© اÙ٠٠طرة ٠اÙÙÙÙØ© Ø§ÙØ´Ø§ØªÙØ©Ø- Ù Ø¥ÙØ§ ÙØØ¨ أ٠تأتÙÙØ§ ÙØªØµÙÙ ÙÙÙ ÙÙØ§- Ù ØªØ¯Ø¹Ù Ø¨Ø§ÙØ¨Ø±ÙØ© ÙÙØ§Ù (ص): Ø¥Ù٠عÙÙ Ø¬ÙØ§Ø Ø³ÙØ±- Ù ÙÙ ÙØ¯Ù ÙØ§ أتÙÙØ§Ù٠إ٠شاء اÙÙÙ ÙØµÙÙÙØ§ ÙÙÙ ÙÙÙØ ÙÙ٠ا Ø§ÙØµØ±Ù رسÙ٠اÙÙ٠ص ٠٠تبÙÙ- ÙØ²ÙØªâ Ø¹ÙÙÙ Ø§ÙØ¢ÙØ© Ù٠شأ٠اÙ٠سجد-. ÙØ§Ù: ÙÙØ¬Ù رسÙ٠اÙÙ٠ص Ø¹ÙØ¯ ÙØ¯Ù٠٠٠٠تبÙÙ- عاص٠ب٠عÙÙ Ø§ÙØ¹Ø¬ÙاÙ٠٠٠اÙÙ Ø¨Ù Ø§ÙØ¯Ø®Ø´Ù - Ù ÙØ§Ù ٠اÙ٠٠٠بÙ٠ع٠ر٠ب٠عÙÙ ÙÙØ§Ù ÙÙ٠ا: Ø§ÙØ·ÙÙØ§ Ø¥ÙÙ ÙØ°Ø§ اÙ٠سجد Ø§ÙØ¸Ø§Ù٠أÙÙÙ ÙØ£ÙØ¯Ù Ø§Ù Ù ØØ±ÙØ§ÙØ ٠رÙ٠أÙ٠بعث ع٠ار Ø¨Ù ÙØ§Ø³Ø± Ù ÙØØ´ÙØ§ ÙØØ±ÙØ§ÙØ Ù Ø£Ù Ø± Ø¨Ø£Ù ÙØªØ®Ø° ÙÙØ§Ø³Ø© ÙÙÙÙ ÙÙÙØ§ Ø§ÙØ¬ÙÙ.
Ø£ÙÙÙ: Ù ÙÙ Ø±ÙØ§ÙØ© اÙÙÙ Ù": Ø£ÙÙ (ص) بعث ÙØ°Ù٠٠اÙÙ Ø¨Ù Ø¯Ø®Ø´Ù Ø§ÙØ®Ø²Ø§Ø¹Ù- ٠عا٠ر ب٠عد٠أخا بÙ٠ع٠ر٠ب٠عÙÙ- ÙØ¬Ø§Ø¡ ٠اÙÙ Ù ÙØ§Ù ÙØ¹Ø§Ù ر: Ø§ÙØªØ¸Ø±ÙÙ ØØªÙ أخرج ÙØ§Ø±Ø§ Ù Ù Ù ÙØ²ÙÙØ ÙØ¯Ø®Ù ٠جاء Ø¨ÙØ§Ø± ٠أشع٠Ù٠سع٠اÙÙØ®Ù- ث٠أشعÙÙ Ù٠اÙ٠سجد ÙØªÙرÙÙØ§Ø Ù ÙØ¹Ø¯ Ø²ÙØ¯ Ø¨Ù ØØ§Ø±Ø«Ø© ØØªÙ Ø§ØØªØ±Ùت Ø§ÙØ¨ÙÙØ©- ث٠أ٠ر Ø¨ÙØ¯Ù ØØ§Ø¦Ø·Ù. ٠اÙÙØµØ© ٠رÙÙØ© Ø¨Ø·Ø±Ù ÙØ«Ùرة ٠٠طر٠أÙÙ Ø§ÙØ³ÙØ©Ø Ù Ø§ÙØ±ÙØ§ÙØ§Øª Ù ØªÙØ§Ø±Ø¨Ø© Ø¥ÙØ§ Ø£Ù Ù٠أسا٠٠٠٠بعث٠اÙÙØ¨Ù ص Ø§Ø®ØªÙØ§Ùا.
Ù ÙÙ Ø§ÙØ¯Ø± اÙÙ ÙØ«ÙØ±Ø Ø£Ø®Ø±Ø¬ اب٠اÙÙ ÙØ°Ø± Ù Ø§Ø¨Ù Ø£Ø¨Ù ØØ§ØªÙ Ø¹Ù Ø§Ø¨Ù Ø¥Ø³ØØ§Ù ÙØ§Ù": ÙØ§Ù Ø§ÙØ°Ù٠بÙÙØ§ ٠سجد Ø§ÙØ¶Ø±Ø§Ø± اثÙ٠عشر Ø±Ø¬ÙØ§: Ø®Ø°Ø§Ù Ø¨Ù Ø®Ø§ÙØ¯ Ø¨Ù Ø¹Ø¨ÙØ¯ Ø¨Ù Ø²ÙØ¯Ø Ù Ø«Ø¹ÙØ¨Ø© Ø¨Ù ØØ§Ø·Ø¨ Ù ÙÙØ§Ù Ø¨Ù Ø£Ù ÙØ©Ø ٠٠عتب Ø¨Ù ÙØ´ÙØ±Ø Ù Ø£Ø¨Ù ØØ¨Ùبة Ø¨Ù Ø§ÙØ£Ø²Ø¹Ø±Ø ٠عباد ب٠ØÙÙÙØ Ù Ø¬Ø§Ø±ÙØ© ب٠عا٠ر Ù Ø§Ø¨ÙØ§Ù ٠ج٠ع Ù Ø²ÙØ¯Ø Ù ÙØ¨ØªÙ Ø¨Ù Ø§ÙØØ§Ø±Ø«Ø Ù Ø¨Ø®Ø¯Ø¬ Ø¨Ù Ø¹Ø«Ù Ø§Ù Ù ÙØ¯Ùعة ب٠ثابت.»
Ù ÙØ§Ø¨Ø¹
- âØ§Ø¨Ù ØØ¬Ø± Ø§ÙØ¹Ø³ÙÙØ§ÙÙ. (بÛâØªØ§). Ø§ÙØ¹Ø¬Ø§Ø¨ ÙÙ Ø¨ÙØ§Ù Ø§ÙØ£Ø³Ø¨Ø§Ø¨. دار Ø§Ø¨Ù Ø§ÙØ¬ÙزÙ.â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬
- âØ´ÙکاÙÛØ Ù ØÙ د. (Û±Û´Û±Û´). ÙØªØ اÙÙØ¯Ûر (ج Û±â6). د٠شÙ: دار Ø§Ø¨Ù Ú©Ø«ÙØ±.â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬
- âØ·Ø¨Ø§Ø·Ø¨Ø§ÛÛØ Ù ØÙ Ø¯ØØ³ÛÙ. (Û±Û´Û±Û·). اÙÙ ÛØ²Ø§Ù ÙÙ ØªÙØ³Ûر اÙÙØ±Ø¢Ù (ج Û±â20). ÙÙ : Ø¯ÙØªØ± Ø§ÙØªØ´Ø§Ø±Ø§Øª Ø§Ø³ÙØ§Ù ٠جا٠عÙâ٠٠درسÙÙ ØÙزÙ.â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬
- âØ·Ø¨Ø±Ø³ÛØ ÙØ¶Ù Ø¨Ù ØØ³Ù. (1372). ٠ج٠ع Ø§ÙØ¨Ùا٠ÙÙ ØªÙØ³Ùر اÙÙØ±Ø¢Ù (ج Û±â10). ØªÙØ±Ø§Ù: ÙØ§ØµØ± خسرÙ.â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬
- âÙ ÙØ§ØªÙ ب٠سÙÛ٠اÙ. (بÛâØªØ§). ØªÙØ³Ûر Ù ÙØ§ØªÙ (ج Û±â5). Ø¨ÛØ±Ùت: دار Ø¥ØÙاء Ø§ÙØªØ±Ø§Ø« Ø§ÙØ¹Ø±Ø¨Ù.â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬â¬
Ù ÙØ§Ø¨Ø¹
- â ØªØ±Ø¬Ù Ù Ù ØÙ Ø¯Ù ÙØ¯Û ÙÙÙØ§Ø¯ÙÙØ¯
- â ٠ج٠ع Ø§ÙØ¨ÙØ§ÙØ Ø·Ø¨Ø±Ø³ÛØ ج 5Ø Øµ 109
- â ØªÙØ³ÛØ± Ù ÙØ§ØªÙØ Ù ÙØ§ØªÙ ب٠سÙÛÙ Ø§ÙØ ج 2Ø Øµ 197 - 198
- â Ø§Ùعجاب ÙÙ Ø¨ÙØ§Ù Ø§ÙØ£Ø³Ø¨Ø§Ø¨Ø Ø§ÙØ¹Ø³ÙÙØ§ÙÙØ ج 1Ø Øµ 127
- â ٠ج٠ع Ø§ÙØ¨Ùا٠ÙÙ ØªÙØ³Ùر اÙÙØ±Ø¢ÙØ Ø·Ø¨Ø±Ø³ÛØ ج 5Ø Øµ 109â¬Ø ÙØªØ اÙÙØ¯ÛØ±Ø Ø´ÙکاÙÛØ ج 2Ø Øµ 461â¬Ø اÙÙ ÛØ²Ø§Ù ÙÙ ØªÙØ³Ûر اÙÙØ±Ø¢ÙØ Ø·Ø¨Ø§Ø·Ø¨Ø§ÛÛØ ج 9Ø Øµ 391 Ù 392

ÙØ¸Ø±Ø§Øª